भारत मेगा राफेल डीलच्या जवळ जात आहे, परंतु यामुळे आयएएफची लढाऊ विमानांची कमतरता दूर होईल का?

राफेलचे सहा स्क्वॉड्रन जरी जोडले गेले तरी ही संख्या ३५ स्क्वॉड्रनपर्यंत जाईल, परंतु IAF २०३० च्या आसपास जग्वार स्क्वॉड्रनपैकी पहिली निवृत्त करण्याची योजना आखत आहे. मिग-२९ आणि मिराज-२००० च्या निवृत्तीनंतर २०३० च्या मध्यापर्यंत चालणे अपेक्षित आहे. या 12 स्क्वॉड्रनच्या संख्येत IAF कमी होण्याची अपेक्षा आहे. एचएएलने अद्याप कोणत्याही तेजस एमके-1ए लढाऊ विमानांची डिलिव्हरी केली नसली तरी आणि इंटिग्रेशन समस्यांमुळे तसेच इंजिन डिलिव्हरीला होणारा विलंब. आणखी एक HAL कार्यक्रम ज्याला विलंब होत आहे तो म्हणजे तेजस Mk2 प्रोग्राम, या विमानाचे पहिले उड्डाण 2025 मध्ये होणार होते, परंतु अद्याप ते सुरू होणे बाकी आहे, त्यामुळे कार्यक्रमास विलंब होत आहे.राफेल हे 4.5-पिढीचे बहुविध लढाऊ विमान आहेत, परंतु ते एकट्याने संख्यात्मक कमतरता भरून काढू शकत नाहीत, विशेषत: दोन-आघाडीच्या युद्धाच्या परिस्थितीत जेथे पाकिस्तानने प्रगत AESA रडारने सुसज्ज J-10s आणि JF-17s अपग्रेड केले आहेत आणि चीनने प्रगत J-16s आणि J2- पाचव्या पिढीची तैनात केली आहे.तांत्रिकदृष्ट्या, राफेल प्रगत विमान, इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर सुइट्स आणि अचूक स्ट्राइक क्षमता आणतात. त्यांचे AESA रडार गॅलियम आर्सेनाइडवर आधारित आहे, तर प्रतिस्पर्धी उच्च श्रेणी आणि लवचिकतेसह गॅलियम नायट्राइड (GaN) रडार वाढवत आहेत. Rafales RBE2 रडारचे निर्माते थेल्स, GaN तंत्रज्ञान वापरणाऱ्या प्रकारावर काम करत आहेत. 114 विमानांसाठी ₹3.25 लाख कोटींच्या अंदाजासह, एका आयातित प्लॅटफॉर्मवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून राहण्यामुळे जास्त अवलंबित्व आणि खर्चात वाढ होण्याचा धोका आहे.निवृत्त मिग आणि जग्वार्सना आधुनिक लढाऊ विमानाने बदलण्यासाठी तेजस Mk2 सारख्या स्वदेशी कार्यक्रमांना गती देणे महत्त्वाचे आहे. प्रगत मध्यम लढाऊ विमानातील समांतर गुंतवणूक पाचव्या पिढीच्या धोक्यांना तोंड देण्यासाठी स्टेल्थ क्षमता प्रदान करेल.थोडक्यात, 114 राफेल आयएएफची धार धारदार करतात परंतु एकटे कमी शक्तीचे निराकरण करू शकत नाहीत. चीन आणि पाकिस्तानकडून एकाचवेळी येणाऱ्या धोक्यांना विश्वासार्हपणे हाताळू शकणाऱ्या व्यासपीठांचे वैविध्यपूर्ण मिश्रण सुनिश्चित करून, भारताच्या वायुशक्तीच्या धोरणात आयात केलेल्या गुणवत्तेची स्वदेशी प्रमाणाची सांगड घालणे आवश्यक आहे. राफेल डीलला व्यापक शक्ती निर्माण योजनेतील एक आधारस्तंभ म्हणून पाहिले पाहिजे, स्वतःचे समाधान नाही. तेजस Mk2, AMCA आणि UCAV सह राफेल समाकलित करूनच आयएएफला आवश्यक असलेली संतुलित, भविष्यासाठी सज्ज शक्ती संरचना साध्य करता येईल.